فصل دوم علم وفرهنگ درس چهارم جوانان و فرهنگ
توانا بود هر که دانا بود ز دانش دل پیر برنا بود
(فردوسی)
درس نامه:
فعل مضارع نشان دهنده ی انجام کار در زمان حال یا آینده است اما هرگاه برای سخن کسی که در زمان گذشته به سر می برد زمان مضارع به کار بریم به معنای این است که آن شعر یا سخن هم چنان اثرگذار و زنده است.
آن که شاعر مصراع یا بیت یا ابیاتی از شاعر دیگر به طریق عاریت به کار گیرد را صنعت تضمین می گویند.در تضمین چنانچه بیت تضمین شده معروف باشد نیازی به ذکر نام شاعر نیست اما اگر مشهور نباشد ذکر نام ضروری است و در هر صورت باید داخل گیومه باشد.
تضمین آشکار :شاعر و نویسنده به نام شاعر یا نویسنده ای که از او مصراع یا بیت یا سخنی آورده،اشاره می کند .مانند:
به یاد جوانی همی مویه دارم بدین بیت بو طاهر خسروانی
"جوانی به بیهودگی یاد دارم دریغا جوانی دریغا جوانی"
محمد عبده بیت دوم را از ابوطاهر خسروانی آورده و به نام او هم اشاره کرده است.
تضمین پنهان : در تضمین پنهان به این دلیل که شعر یا نوشته ای که شاعر از آن استفاده کرده بسیار مشهور است، به نام آن نویسنده یا شاعراشاره نمی شود. مانند:
عالمت خفته است و تو خفته "خفته را خفته کی کند بیدار"
سعدی مصراع دوم را از سنایی گرفته است.
محمد علی اسلامی ندوشن نویسنده ی معاصر و نویسنده ی کتاب "روزها" است.
حافظ شاعر قرن هشتم هجری معرف به لسان الغیب است.
فردوسی شاعر قرن چهارم و پنجم هجری است کتاب بزرگ او شاهنامه بزرگ ترین اثر حماسی ایران است.
در یک متن می توان از گفت و گوی درونی(مونولوگ) و گفت و گوی با دیگری(دیالوگ) بهره برد.
پس از نوشتن انشا برای اصلاح متن لازم است آن را یک بار با صدای بلند و یک بار به آرامی بخوانیم.
درک مطلب:
1-منظور شاعر ازبیت:
" چو دخلت نیست خرجت آخسته تر کن که می خوانند ملاحان سرودی :
اگر باران به کوهستان نبارد به سالی دجله گردد خشک رودی "چیست؟
2- در گذشته یکی از علت های اقتدار ایرانیان را چه مواردی می دانستند؟
3-چرا مسئولیت مادر وپدر امروزی نسبت به گذشتگان بیشتر است ؟
4-برای بیت " قدر وقت ار نشناسد دل وکاری نکند بس خجالت که از این حاصل ایام رویم "یک جمله بنویسید که در برگیرنده مفهوم آن باشد.
5-چرا جوان ایرانی باید به آینده فکر کند؟
املا و لغت:.
1- برای کلمات زیر دو هم خانواده بنویسید .
اعتدال : استحکام :
نوع : قناعت :
انضباط: اقتدار:
انحطاط : مقهور :
2-معنی درست کلمات زیر را درس ستون "ب" بیابید :
الف) ب)
دست یازیدن قصد کردن
خوگرفتن همگانی
مقهور ذوق
عامه مغلوب شده
قریحه درآمد
دخل عادت کردن
3-مفرد کلمات زیر را مشخص کنید:
ذخایر منبع
منابع عنصر
عناصر قانون
قوانین ذخیره
4-در متن زیر واژه هایی را که با هم ، هم خانواده هستند مشخص کنید .
یکی از علت های اقتدار ایرانیان در گذشته که عامه به آن توجه داشتنند تربیت نوجوانان بود که امروزه عموم مردم کمتر توجه نشان می دهند .
5-با توجه به معنی جمله ، واژه ی درست را در جای خالی بنویسید.
یک روز ناگهان از آسمان آتش بارید و ------- معمول شهر متوقف شد.(حیاط ، حیات )
6-در متن زیرچند غلط املایی وجود دارد؟صحیح آن را بنویسید.
ذهن جوان با کتاب که عمده ترین وسیله ی آموزش است ، پرورش می یابد .کتاب در وحله نخست جوان را پرورش می دهد . قفلت از این امر او را به انذوا می کشاند ولی وقت عادت کتابخوانی در زندگی جوانان ،نظم و برنامه ریزی بهتر و سنجیده تری را می طلبد.
7-در کدام گزینه تمام واژگان از نظر املایی درست است ؟
الف: لحاض ،کشش،منابع
ب:غنی ،آبرومند، توغع
ج:مأمول ، قریحه ،غرق
د:ملاهان ،دخل ،سامان
دانش های زبانی و ادبی:
1- در این بیت چه صنعتی به کار رفته است .
کشتی نشستگانیم ای باد شرطه برخیز باشد که باز بینیم دیدار آشنا
2- دو جمله بنویسید که در آن ها فعل مضارع در معنای فعل ماضی به کار رفته باشد.
3- چرا گاهی فعل مضارع در معنای ماضی به کار می بریم ؟
4- دو واژه بنویسید که با "مند" به پایان برسد .
5- دربیت زیر چه آرایه ی ادبی به کار رفته است .
چو دخلت نیست خرجت آهسته تر کن که می خوانند ملاحان سرودی :
انشا و نگارش:
1-با کلمه ها و ترکیب های زیر با توجه به آن چه در کمانک آمده است جمله بسازید .
اعتدال (جمله خبری )
انحطاط (جمله پرسشی )
کوشندگی (جمله طنز )
2- کلمات زیر را در جمله هایی زیبا به کار بگیرید .
ذخایر :
بی وقفه:
تخصص :
3. واژه های زیر را در یک نوشته ی ادبی به کار ببرید:
قریحه-زیبایی-سنجیده